ՀՀ-ն՝ միջին տնտեսական զարգացվածություն ունեցող երկրների շարքում

4 Սեպտեմբեր, 2014 15:28

Հրապարակվել է Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի (World Economic Forum) Գլոբալ մրցունակության զեկույցը, որտեղներկայացված վարկանիշային ինդեքսում, 144 երկրների շարքում Հայաստանը 4 միավորով (1-7 բալանոց սանդղակում) զբաղեցրել է 85-րդ հորիզոնականը: Առաջին հորիզոնականները զբաղեցրել են Շվեյցարիան, Սինգապուրը, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները, Ֆինլանդիան: Աղյուսակը եզրափակում են` Եմենը, Չադը և Գվինեան: Գլոբալ մրցունակության ինդեքսի օգնությամբ գնահատվում է տարբեր երկրների ազգային մրցունակության վիճակը ըստ մակրոտնտեսական և միկրոտնտեսական պայմանների, ինչպես նաև ինստիտուցիոնալ ու կարգավորող միջավայրի որակի: Այս ինդեքսը ձևավորվում է 12 ցուցիչների (սյունակների) օգնությամբ, որոնք բնութագրում են դիտարկվող պետությունների 1. ինստիտուտների որակը, 2.ենթակառուցվածքները, 3.մակրոտնտեսական միջավայրը, 4. առողջապահությունը և տարրական կրթությունը, 5.բարձրագույն կրթության և վերապատրաստման վիճակը, 6.ապրանքային շուկայի արդյունավետությունը, 7. աշխատաշուկայի արդյունավետությունը, 8.ֆինանսական շուկայի զարգացվածությունը, 9. տեխնոլոգիական զարգացվածության մակարդակը, 10. շուկայի չափերը, 11. բիզնեսի բարդությունը և 12.ինովացիոն ներուժը: Այս ցուցիչներից յուրաքանչյուրը իր հերթին բաժանվում է բազմաթիվ ենթացուցիչների (այս տարի` 113 ենթացուցիչ), որոնց օգնությամբ էլ հաշվարկվում է տվյալ պետության միավորը և զբաղեցրած հորիզոնականը: Նշենք, որ Գլոբալ մրցունակության ինդեքսը (GCI) այն եզակի միջազգային վարկանիշն է, որտեղ Հայաստանը «ավանդաբար» զբաղեցրել է ոչ բարենպաստ դիրքեր, հիմնականում զիջելով իր հարևաներին: Այս տարի նույնպես վիճակը չի փոխվել` մեր հարևաններից Ադրբեջանը գտնվում է 38-րդ, Թուրքիան 45, Վրաստան 69, Ռուսաստանը 53, Իրանը 83 հորիզոնականներում: Չխորանալով գնահատման մեթոդոլոգիայի կամ «սուբյեկտիվության» մեջ (գաղտնիք չէ, որ միջազգային վարկանիշները նույնպես քաղաքականության գործիքներ են), միայն մեկ փաստ նշենք, որ Ադրբեջանն իր միաուղղվածություն ունեցող տնտեսությամբ փաստորեն ավելի բարձր մրցունակության մակարդակ ունի, քան օրինակ` Թուրքիան, Լիտվան, Լատվիան, Լեհաստանը, Բրազիլիան, Հունգարիան, Մեքսիկան, Սլովենիան, Սլովակիան, Հունաստանը և այլ բազմաթիվ երկրներ: Ճիշտ է, Ադրբեջանի պարագայում նավթային բարձր եկամուտների պատճառով 1 շնչին ընկնող ՀՆԱ-ն և այլ մակրոտնտեսական ցուցանիշները նպաստում են այս երկրի որոշ ցուցիչների համեմատաբար բարձր միավորներ ստանալուն, սակայն դա էական գործոն չէր կարող լինել Ադրբեջանի տնտեսության բարձր մրցունակության և Գլոբալ մրցունակության ինդեքսում բարձր դիրքեր զբաղեցնելու համար: Ինչ վերաբերվում է Հայաստանին, ապա նախորդ տարվա համեմատ Հայաստանը նահանջել է 6 տեղով:Թեև նախորդ Կառավարությունը 2013թ.-ին ընդունել էր «Գլոբալ մրցունակության ինդեքսում Հայաստանի դիրքի բարելավմանն ուղղված միջոցառումների ծրագիրը», սակայն ըստ էության այդ միջոցառումները դեռևս էական արդյունք չեն տվել: Այս տարվազեկույցում, Հայաստանում 12 ցուցիչներից` առողջապահությունը և տարրական կրթության վիճակը բնութագրող ցուցիչը, ինչպես նաև մակրտոտնտեսական միջավայրի ցուցիչը գտնվում են առավել բարվոք դիրքերում: Հայաստանն որոշակի առաջընթաց է գրանցել նաև ենթակառուցվածքների, բարձրագույն կրթության և տեխնոլոգիական պատրաստվածության մասով: Որոշակիորեն բարելավվել են նոր բիզնես սկսելու պայմանները, բջջային կապի հասանելիությունը, ավելացել է ինտերնետից օգտվողների թիվը և դպրոցներում ինտերնետի հասանելիությունը: Բիզնեսի իրականացմանը ամենախոչընդոտող գործոնների շարքում ամենակարևորներից են նշվում` կոռուպցիան, հարկային քաղաքականությունը, պետական ապարատի բյուրոկրատիան:Ըստ ենթացուցիչների Հայաստանի տնտեսության համեմատաբար խոցելի կողմերն են համարվում` ենթակառուցվածքների որակը, գնաճի տեմպերը, վարկերի բարձր տոկոսադրույքը, ֆիրմաների վարքը, փոքր բաժնեմասեր ունեցող բաժնետերերի իրավունքների պաշտպանվածությունը, մրցակցային միջավայրը, շուկայում գերիշխողների առկայությունը, մոնոպոլիայի դեմ պայքարի ոչ արդյունավետությունը, պրոֆեսիոնալ մենեջմենթի ցածր որակը, ուղեղների արտահոսքը, վենչուրային կապիտալի մատչելիությունը, նորագույն տեխնոլոգիաների ձեռք բերման մատչելիությունը, գիտական ինստիտուտների որակը, R&D ոլորտում ծախսումների ցածր մակարդակը: Միաժամանակ, դրական փաստ է այն, որ Հայաստանը այդ ինդեքսում գտնվում է միջին տնտեսական զարգացվածություն ունեցող երկրների շարքում: Նշենք, որ Գլոբալ մրցունակության ինդեքսը ըստ զարգացման փուլերի ունի 3 հիմնական փուլեր և 2 անցումային փուլեր: Հայաստանը, ինչպես նաև Վրաստանը գտնվում են 2-րդ հիմնական փուլում, այնպիսի երկրների հետ, ինչպիսիք են՝ Չինաստանը, Ուկրաինան: Մեր հարևան Ադրբեջանը գտնվում է ավելի ցածր` 1-ից 2-րդ անցումային փուլում, իսկ օրինակ Թուրքիան, Ռուսաստանը, Ղազախստանը գտնվում են ավելի բարձր մակարդակ ունեցող 2-ից 3-րդ անցումային փուլում: Ամփոփելով նշենք, որ մեր երկիրը վերը նշված ցուցիչները և ենթացուցիչները բարելավելու զգալի ներուժ ունի: Նոր Կառավարությունը կարող է էականորեն փոփոխել ստեղծված իրավիճակը, ազդել երկրի տնտեսության մրցունակության բարձրացման վրա և բարելավել միջազգային վարկանիշային ինդեքսներում Հայաստանի դիրքերը: Չմոռանանք, որ այդ վարկանիշների նպատակը ազգային տնտեսությունների առավելությունների ու դրանց զարգացմանը խոչընդոտող գործոնների վերհանումն է: Գլոբալ մրցունակության ինդեքսը, ինչպես նաև միջազգային հեղինակավոր այլ ինդեքսները, որքան էլ ունենան գնահատման մեթոդոգիական բացթողումներ, հանդիսանում են տարբեր պետությունների, քաղաքական գործիչների, գործարարների և գիտնականների համար տեղեկատվության աղբյուր, այդ պատճառով պետք է լրջորեն վերաբերվել դրանց և ճիշտ եզրակացություններ անել մեր երկրի տնտեսական քաղաքականությունը ձևավորելու համար: