Գյուղատնտեսության խնդիրները գումարվում են ու հարվածում բոլորին
Կա տեսակետ, որ հողը գյուղացուն տալով՝ իրականում նրան կրակի մեջ գցեցին: Գյուղացին հողի հետ միայնակ մնալով՝ շատ դեպքերում չի կարողանում կողմնորոշվել, թե ինչ ցանի, որպեսզի իր ծախսած գումարը կարողանա հետ բերել: Ու թեև ֆերմերը պրակտիկ առումով գիտի ինչից հետո ինչ է պետք անել, սակայն ժամանակակից շուկայական հարաբերությունների պայմաններում տարբեր որակի, գնի առաջարկներն այնքան շատ են, որ հաճախ նրանց համար էլ է դժվար լինում կողմնորոշվելը:
«Այսօր աշխարհում անընդհատ նորություններ են ի հայտ գալիս, սերմերի, հիվանդությունների և դրանց աշխարհագրության առումներով: Եվ այդ նորությունների դեմ նոր պայքարի մեթոդներ են մշակվում, որից շատ հաճախ գյուղացին անտեղյակ է լինում: Այսօր կան բազմաթիվ նորարարական մեթոդներ, որոնց մասին մարդիկ պետք է պատշաճ տեղեկացված լինեն: Առաջացած խնդիրների դեմ փորձեր անելով՝ չի կարելի պայքարել, քանի որ այն հետագայում կարող է փորձանք դառնալ ոչ միայն նույն ֆերմերի, այլև մյուսների համար»,– «Orer.am» հետ զրույցում ասաց Հայաստանի ագրարային համալսարանի բուսաբուծության և բանջարաբուծության ամբիոնի դոցենտ Գագիկ Թովմասյանը:
Ու թեև առօրյա կյանքում շատ է խոսվում Հայաստանում գենետիկորեն մոդիֆիկացված տեսակների պտուղ–բանջարեղեն աճեցնելու և այն մասին, որ մարդիկ դրանք օգտագործելով՝ ակամայից իրենց օրգանիզմը «թունավորում» կամ հագեցնում են վտանգավոր նյութերով ու կանգնում առողջական խնդիրների առջև, սակայն չի կարելի միանշանակ պնդել, որ հայկական ողջ գյուղարտադրանքը ԳՄՕ է պարունակում:
«Մենք ունենք կարանտին ծառայություններ, որոնք նաև սահմանափակում են ԳՄՕ պարունակող սերմերի հնարավոր մուտքերը Հայաստան: Իհարկե, կան հիբրիդներ, որոնք փոփոխության են ենթարկում պտղի որակը, բայց չի կարելի ասել, որ դա համատարած բնույթ է կրում»,– ասաց Գ. Թովմասյանը:
Ինչ վերաբերում է լոլիկի ցեցին, ապա այն այս տարի բավականին «ավերածությունների» պատճառ դարձավ: Ըստ մասնագետի, աննախադեպ տաք և չորային եղանակն էր պատճառը, ինչը նպաստեց ցեցի զարգացմանը: Ի դեպ, այն մեծ խնդիր է ոչ միայն Հայաստանի, այլև տարածաշրջանի այլ երկրների համար նույնպես, իսկ թե ինչպես այն հասավ Հայաստան, մասնագետների համար հասկանալի է:
«Մեր դիտարկմամբ, ցեցը Հայաստան մուտք գործեց առավելապես հարևան Թուրքիայից: Հատկապես այն ընթացքում, երբ ձմռան և գարնան շրջանում բավականին ինտենսիվ կերպով Հայաստան լոլիկ էր ներմուծվում: Եվ ամենավատն այն է, որ այդ ցեցից բավականին դժվար է ազատվել: Դրա տարածման պատճառ դարձան նաև այն բուժանյութերը, որոնք հատկապես բաց դաշտի պայմաններում միշտ են դրական արդյունք ապահովում: Մյուս կողմից ցեցը բուժանյութերի տևական օգտագործման ժամանակ կայունություն է ձեռք բերում, և սա նույնպես պետք է հաշվի առնել»,– ասաց Գ. Թովմասյանը:
Մասնագետի կարծիքով, սակայն, գյուղմթերքը հաճախ անորակ է լինում նաև ֆերմերների անտեղյակության և ինքնանպատակ գործողություններ իրականացնելու պատճառով: Բացի այդ, համայնքներում չկան խորհրդատու մասնագետ–պաշտոնյաներ: Այս ամենը գումարվելով՝ դառնում է մեծ խնդիր: Սեպտեմբերին, օրինակ, լոլիկի գնի կտրուկ բարձրացումը, մասնագետի կարծիքով, դեֆիցիտի պատճառով էր, որը ոչ թե ցանքատարածքների, այլ արտադրողականության կրճատման հետևանք էր:
«Դրան նաև նպաստեց ջրի պակասը, բայց ամենակարևորն այն է, որ բոլոր խնդիրներն իրար են գումարվում և շղթայական ռեակցիա են առաջացնում, որից տուժում է շարքային քաղաքացին: Մեծ խնդիր է նաև, որ այսօրվա ֆերմերը ծանոթ չէ մշակաբույսերի այն տեսակներին, որոնք մեր հողակլիմայական պայմաններում կարող են և՛ բարձր բերքատվություն, և՛ որակյալ արտադրանք ապահովել: Ինչ վերաբերում է արտադրանքի վերջնական գնի բարձրացմանը, ապա դրան կարող է նպաստել նաև ջրի սակագնի ավելացումը, եղանակային պայմանների հետևանքով բույսերի ավելի հաճախ ջրելու հանգամանքը և այլն: Այս տարի նաև դժվար է եղել բանվորական ուժի հարցը: Եթե նախորդ տարիներին օրական 4–5 հազար դրամով էին աշխատողներ վարձում, ապա այս տարի նույնիսկ 6 հազար դրամով աշխատողներ գտնելն է դժվար եղել»,– ասաց Գ. Թովմասյանը:
Նախկին ագրոնոմիական ծառայությունները վերացնելուն զուգահեռ ավելացել են նույն մշակաբույսի տեսակները: Դրանք այնքան արագ են փոխվում շուկայում, որ գյուղացու համար հաճախ դժվար է հասկանալ, թե որ տեսակն է ավելի լավը: Բացի այդ, շատ տնեսվարողներ առավելապես ուշադրություն են դարձնում քանակին, ոչ թե որակական ցուցանիշներին, դրա համար էլ ունենք այն, ինչ ունենք:
«Այսօր ունենք շուկայի աղավաղում: Ապրանքային տեսքը լավն է, բայց որակական հատկանիշներով լոլիկը ձմերուկի պնդություն է ունենում: Սրանք հիբրիդներ են, որոնք բարձր բերք են ապահովում, ուշ են փչանում, և մարդիկ էլ վազում են դրա հետևից: Շուկայում առկա հեղհեղուկ իրավիճակը այլընտրանքի բացակայությամբ է պայմանավորված: Բացի այդ, գյուղական համայնքներում գյուղատնտեսության բաժինների բացակայության պատճառով գյուղացին անպաշտպան է: Պետք է տեղերում մասնագետներ լինեն, որպեսզի խնդիր ունենալու դեպքում գյուղացին չընկնի հանրապետությունով մեկ մասնագետ ման գա: Մենք այսօր նաև հողը ճիշտ մշակելու խնդիր ունենք: Այն միջոցառումները, որոնք համայնքներում իրականացվում են շատ դեպքերում կա՛մ թերի են, կա՛մ սխալ, որի արդյունքում տարիների ընթացքում հողի բերրիությունն է նվազել: Հիմնականում պահի տակ խնդիր են լուծում, բայց տարիների ընթացքում շատ բան կորցնում են: Առանց մասնագիտական կազմի դաշտավարություն հնարավոր չէ իրականացնել, քանի որ փոքր թվացող խնդիրները գումարվում են և գլոբալ խնդրի առջև են կանգնեցնում և՛ տնտեսվարողներին, և՛ հասարակությանը: Նույնիսկ պետականորեն սահմանված կարգ գոյություն չունի: Ինչպե՞ս կարող է ագրարային քաղաքականություն ունեցող համայնքը ագրոնոմիական ծառայություն չունենալ: Իմ կարծիքով, ամենամեծ խնդիրները հենց այստեղից են սկսվում»,– ասաց Գ. Թովմասյանը:
