Բարի ճանապարհ ու բարի վերադարձ, հուսամ՝ կհանդիպենք․ «Փաստ»
Հարցազրույց«Փաստ» օրաթերթը գրում է
«Լուս, վերադարձել ենք Հայաստան, ինչքան աշխատեցինք օտար երկրում, հերիք է, հիմա մեր տունը կարգի կբերենք ու այստեղ կապրենք: Աղջկաս դպրոցի գործերն էլ դասավորեցի, սեպտեմբերից դասի կգնա: Տղաս բանակում ծառայությունն ավարտեց, նորից գնում է հետ, չնայած Հայաստանը շատ է սիրում, դժվարությամբ է հեռանում, բայց ասում է՝ կգնամ, կաշխատեմ, արձակուրդներս էլ այստեղ կանցկացնեմ: Ես էլ հետ գնացողը չեմ, մենակ որպես զբոսաշրջիկ: Հայաստանից լավ տեղ չկա»: «Լուս, օգոստոսի 29-ին գնում ենք»:
«Ո՞ւր»,-զարմանքս չթաքցնելով՝ հարցնում եմ ես: «Իսպանիա: Կգնանք, փաստաթղթերի հետ կապված հարցեր կան, կկարգավորենք, մի երկու ամիս էլ կմնանք»,-պատասխանում է նա: «Իսկ ե՞րբ եք վերադառնալու»: «Չգիտեմ, չգիտեմ ոնց կստացվի: Ամուսնուս աշխատանքից ազատեցին: Գնացել էր արձակուրդ ձևակերպելու, ասել էին՝ կորոնավիրուսի պատճառով չենք աշխատել, դա համարեք արձակուրդ: Ասել էր՝ իմ հաշվին եմ արձակուրդ ուզում, պետք է մեկնեմ, գործեր ունեմ: Պատասխանը եղել էր՝ եթե գնաս, ուրեմն ազատված ես աշխատանքից: Կյանքը դժվարացել է: Պետք է հասկականք՝ ինչը ոնց անենք: Մաման շատ է նեղվում, ասում է՝ մենակ մնացի, մի բան լինի, ո՞ւմ եմ օգնության կանչելու»:
Սրանք իմ և բարեկամուհիներիցս մեկի հետ մեր զրույցներն են մի քանի տարվա տարբերությամբ: Մի դեպքում երկար տարիներ օտար երկրում ապրելով և այնտեղ ծանրագույն աշխատանք կատարելով՝ հինգ հոգանոց ընտանիքով վերջապես վերադարձել էին հայրենիք և այնքան ուրախ էին այդ փաստից, այնքան ոգևորված: Տղան հասցրեց ծառայել հայկական զինված ուժերում, ի դեպ, կարող էր նաև չծառայել, օրենքով կարող էր օգտվել իր այդ իրավունքից, բայց ծառայեց, որ հետագայում մեկ էլ մի բան չփոխվի ու հանկարծ նա զրկվի հայրենիք վերադառնալու հնարավորությունից: Ծառայեց, հետո որոշ ժամանակ ապրեց ու աշխատեց Երևանում: Վստահ ասել չեմ կարող՝ գուցե աշխատանքային պայմանները կամ էլ մեր ապրելակերպին սովոր չլինելը «ստիպեցին» իրեն նորից մեկնել երկրից:
Բայց ամուր թելերով կապված է Հայաստանին, գուցե նաև այն պատճառով, որ այստեղ իր ընտանիքն է: Տարիներ անց այս ընտանիքը երկրից նորից հեռանալու որոշում է կայացնում: Մեծ հաշվով՝ նորից դեպի անհայտություն են գնում: Այնպես չէ, որ երկիրը, ուր նրանք մեկնում են, զերծ է համավարակից, այնտեղ չկան խնդիրներ և ամեն ինչ հարթ է, բայց նրանք փորձում են իրենց ծանոթ միջավայր տեղափոխվելով հասկանալ՝ կարո՞ղ են գոնե ժամանակավորապես իրենց հոգսերը թեթևացնել:
Ճիշտ են ասում՝ տեղի ունեցող ցանկացած գործընթացի՝ քաղաքական, տնտեսական, կրթական, սոցիալական և այլն, ազդեցությունների ու հետևանքների մասին կարող ես խոսել միայն այն ժամանակ, երբ այն անմիջականորեն կառնչվի քեզ, քո ընտանիքին ու բարեկամներին: Մինչև այդ հարցերից շատերին դու ուղղակի հպանցիկ ես նայում, որովհետև դրանք քեզ չեն առնչվում, դրանք քեզ չեն դիպչում: Կորոնավիրուսի հետևանքն անուղղակիորեն նաև մենք զգացինք՝ մեր հարազատները հեռանում են Հայաստանից, բայց ամենասարսափելին այն է, որ վերադառնալու մասին հարցին անորոշ, վերացական պատասխան է հնչում:
Իհարկե, հեռանալիս վերադարձի կամուրջները վերջնական չեն այրում, բայց ամեն դեպքում հավաքում են ճամպրուկները ու որոշում գնալ, իսկ դա արդեն լուրջ որոշում է: Ես, օրինակ՝ այդպես չեմ կարող: Երևի չեմ կարող: Իսկ գուցե օտար երկրում պահող ուժն ավելի զորեղ լինի, քան հայրենիքինը: Ասել չենք կարող: Իսկ ովքե՞ր են մեղավորները: Ախր, նրանք այնքան շատ են, խնդիրներն այնքան բազմազան, որ եթե անգամ թերթի մեկ ամբողջական համարը նվիրես դրանց վերհանմանը, գուցե չբավականացնի, գուցե ինչ-որ հարցերի այդպես էլ չանդրադառնաս:
Զրույցի ավարտին մաղթում եմ՝ բարի ճանապարհ ու բարի վերադարձ: Առանց դրա չի ստացվի, համակերպվել այն մտքի հետ, որ հարազատներիդ կարող ես երկար ժամանակ չտեսնել, սարսափելի է: Փրկության է գալիս հույսն ու խոսքը՝ կհանդիպենք մեր տանը: Երևի կհանդիպենք: Հուսամ՝ կհանդիպենք:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
