Քանի որ քարկոծումը երկու կողմից կա, ես մտածում եմ, որ մենք ճիշտ ենք անում. Արմեն Սարգսյան
ՔաղաքականԵթե խորհրդարանական հանրապետություն ես եւ ունես ճգնաժամային իրավիճակ, կառավարությունը հրաժարական է տալիս, ձեւավորվում է ազգային համաձայնության կառավարություն։ Այս մասին aravot.am կայքին եւ «Առավոտ» օրաթերթին տված հարցազրույցում ասել է Հանրապետության նախագահ Արմեն Սարգսյանը՝ անդրադառնալով իր այն առաջարկին, որ կառավարությունը պետք է հրաժարական տա, պետք է ձեւավորվի կամ ազգային համաձայնության, կամ տեխնոկրատների կառավարություն, այդ ընթացքում շտկվեն ընտրական օրենսգիրքը եւ Սահմանադրության որոշակի հոդվածներ, հետո՝ անցկացվեն ընտրություններ:
Հարցին՝ հունիսի 20-ին ընտրություններ անցկացնելն արդյոք կլուծի՞ քաղաքական ճգնաժամը, Հանրապետության նախագահը պատասխանել է.
«Նախ, վերադառնանք մեր նախկին զրույցում իմ առաջարկությանը, որ կառավարությունը պետք է հրաժարական տար: Նորից, ի տարբերություն շատերի, ես աշխատում եմ չանձնավորել քաղաքականությունը, որոշումները, գործընթացները: Հրաժարական պետք է տար, ըստ իմ առաջարկի, կառավարությունը: Ընդ որում, իմ առաջարկը ոչ թե իմ անձնական կարծիքն է, այլ շատ երկրներում կամ միջազգային պրակտիկայում ընդունված պրոցես է: Եթե խորհրդարանական հանրապետություն ես եւ ունես ճգնաժամային իրավիճակ, կառավարությունը հրաժարական է տալիս, ձեւավորվում է ազգային համաձայնության կառավարություն, այսինքն՝ հիմնական կուսակցությունները, համաձայնության գալով, ձեւավորում են կառավարություն կամ ազգային համաձայնության կառավարություն, բայց զրոյական մակարդակով, այսինքն՝ որեւէ քաղաքական ուժ չկա, միայն պրոֆեսիոնալ, արհեստավարժ մարդիկ են: Եթե դու երկիր ես, որտեղ Ազգային ժողովը, հանրությունը, քաղաքական ուժերը, որոնք առաջնորդում են կամ որոնք ընդդիմադիր են, գտնում են, որ ընտրական օրենսգրքի եւ սահմանադրական փոփոխությունների անհրաժեշտություն կա, ապա բավարար ժամանակ պետք է տրամադրվի այդ կառավարությանը, որը կկազմակերպի քննարկումներ, ընդհուպ հանրաքվե: Սա իդեալական լուծումն է, որին համամիտ եմ այսօր էլ: Չեմ փոխել իմ կարծիքը»։
Նախագահը ընդգծել է՝ շարունակելու է պնդել, որ ՀՀ սահմանադրությունը բարեփոխումների կարիք ունի. «Այսօր ունենք ուրիշ իրավիճակ, երբ Ազգային ժողովի երեք քաղաքական ուժեր որոշել են ընտրություններ անցկացնել եւ հայտարարել են օր: Օրը, իհարկե, պետք է ինչ-որ գործընթացի արդյունքում հայտարարվի կամ կհայտարարվի, բայց, համենայն դեպս, ենթադրվում է, որ այդ օրը հունիսի երկրորդ կեսին է, ինչը շատ քիչ ժամանակ է թողնում այն ամենի համար, ինչի մասին մենք խոսեցինք: Ես շարունակելու եմ պնդել, որ, ի վերջո, եթե մենք համարում ենք, որ մեր Սահմանադրությունը բարեփոխումների կարիք ունի, եթե համարում ենք, որ ընտրական օրենսգիրքը բարեփոխումների կարիք ունի, եթե ուզում ենք, որ ընտրություններից հետո նորից քաղաքական ուժերն իրար չմեղադրեն, ապա պետք է աշխատենք առավելագույնս մոտ լինել այն առաջարկությանը, որ ես արել եմ: Հակառակ դեպքում ընտրություններից հետո, գուցե մի սցենարով կամ մի հնարավորության դեպքում կունենանք կուսակցություն, որը կունենա մեծամասնություն, եւ այդ դեպքում մյուսները, հնարավոր է, բավարարված չլինեն: Հնարավոր է՝ այնպիսի Ազգային ժողով ունենանք, որ որեւէ կուսակցություն չունենա մեծամասնություն, եւ Ազգային ժողովի ներսում ունենանք զանազան խնդիրներ, այսինքն՝ ոչ կայուն եւ ոչ հավասարակշիռ Ազգային ժողով ունենանք»։
Արմեն Սարգսյանի խոսքով՝ տարբեր հնարավոր լուծումներ կարող են լինել, որոնք, ըստ նախագահի, հնարավոր է՝ նորից բերեն քաղաքական իմաստով ճգնաժամային իրավիճակի:
Դիտարկմանը, որ Սահմանադրությունը փոխվել է հաճախ քաղաքական կոնյուկտուրայից ելնելով, արագ-արագ փոխվել է, եւ հետո մենք, կոպիտ ասած, «կրակն ենք ընկել»: Այդ պատճառով կասկածներ կան, երբ սկսվում է խոսակցություն Սահմանադրություն փոխելու մասին. հիմա էլ խոսակցություն կա, որ նախագահը վարչապետի հետ այդ հարցը քննարկել է. հարցին՝ արդյո՞ք նորից նույն ծուղակը չենք ընկնի, նախագահը պատասխանեց, որ ինքն այդ հարցը քննարկել է ոչ միայն վարչապետի հետ.
«Դուք երկու ճանապարհ ունեք կա՛մ ընդունում եք, որ այս Սահմանադրությունը՝ լավ, թե վատ, սա է, եւ շարունակենք դրանով ապրել, կա՛մ փորձում եք այդ Սահմանադրությունը բարեփոխել, կամ ավելի ճիշտ՝ փոփոխել, որն ավելի տրամաբանական կլինի եւ ավելի լավ կծառայի ժողովրդին ու պետությանը:
Անձնապես չեմ կարող դատել, թե որն է ավելի լավ՝ նախագահակա՞նը, թե՞ խորհրդարանականը: Սկզբունքորեն երկուսն էլ կարող են լինել լավ, բայց կարող են նաեւ լինել վատ, իրականում որեւէ տարբերություն չկա եւ դրա պարզ օրինակները երկու մեծ պետություններ են իրար կողքի Գերմանիան եւ Ֆրանսիան: Մեկը խորհրդարանական պետություն է, մյուսը՝ նախագահական: Երկուսն էլ հաջողված պետություններ են, նրանցից որեւէ մեկը չի մտածում իր Սահմանադրությունը փոխելու մասին: Գերմանացիները չեն ուզում նախագահական դառնալ, ֆրանսիացիները չեն մտածում դառնալ խորհրդարանական պետություն»։
Նախագահի խոսքով՝ երկու տարբերակն էլ կարող են լինել շատ հաջողված եւ լավ ծառայել, եւ՛ երկուսն էլ կարող են լինել ձախողված.
«Հարցն այն չէ, թե որն է լավը: Հարցն ավելի շատ մասնավոր է՝ ինչպիսի՞ Սահմանադրության կարիք ունես: Սահմանադրությունը, որ ժամանակին ընդունել ես, արդյո՞ք բավարարում է այսօրվա պահանջներին: Արդյո՞ք ժամանակին ընդունելով այդ Սահմանադրությունը՝ դու որոշակի տեղերում թերություններ չես թողել: Երբ ես համաձայնում էի դառնալ նախագահ, եւ ինձ առաջարկություն արվեց, ակնկալվում էր, որ ես իմ ներդրումը պետք է ունենամ եւ՛ սփյուռքի հետ հարաբերություններում, եւ՛ ներդրումների ոլորտում, եւ՛ գիտության ու կրթության, տեխնոլոգիաների մեջ, ինչն իր հերթին ենթադրում էր որոշակի օրենսդրական փոփոխություններ, որպեսզի նախագահը կարողանար այդ պարտականությունները կատարել: Սահմանադրությունն ուժի մեջ մտավ իմ երդմնակալությունից հետո, ես եւ իմ գործընկերները հանդիպել ենք Սահմանադրության հետ կապված խնդիրների, եւ չխոսել դրանց մասին, լռել՝ ասելով, որ խոսելն անիմաստ է, չեմ կարծում, թե ճիշտ է»։
Արմեն Սարգսյանի խոսքով՝ անվանել, որ մեր Սահմանադրությունը մաքուր խորհրդարանական, սխալ կլինի, որովհետեւ ցանկացած խորհրդարանական կամ նախագահական համակարգում անպայման կան հավասարակշռության եւ զսպումների մեխանիզմներ, որոնք մեզ մոտ բացակայում են. «Խոսքը նախագահին տրված գործիքների մասին չէ, այլ՝ ԱԺ-ի եւ հանրության ու մնացած ինստիտուտների հետ կապված»։
Նա ընդգծեց, որ եթե ունես ուժեղ իշխանություն, հանրություն, որը ներդաշնակ է ապրում ինքն իր հետ, ապա Սահմանադրության անհարթությունները չես նկատում. «Սահմանադրության անհարթություններն սկսում են քաղաքական, տնտեսական եւ այլ տիպի խնդիրների ու ճգնաժամերի հետ: Հետեւաբար, այսօր ամեն առիթով հանդիպում ես խնդիրների, որոնք կապված են բուն Սահմանադրության հետ: Վերցնենք Իտալիայի Հանրապետությունը, որը նույնպես խորհրդարանական է, շատ իմաստներով մեր սահմանադրությունների մեջ ընդհանրություններ կան: Իտալիայի սահմանադրությունն ասում է, որ Հանրապետության նախագահը ճգնաժամային իրավիճակներում կարող է ցրել Ազգային ժողովը: Ընդամենը մի նախադասություն է: Իտալիայի նախագահ Մատարելան երբեք չի խառնվում գործադիրի գործունեությանը, ես եւս փորձում եմ երբեք չխառնվել գործադիրի գործունեությանն ու ընդհանրապես քաղաքական գործընթացներին: Փորձում եմ միշտ լինել մեջտեղում, եւ դրա համար նախագահն ու ինստիտուտը քննադատվում են եւ՛ աջից, եւ՛ ձախից: Եթե քո որոշումն այս կամ այն օրենքի կամ երեւույթի հետ կապված համընկնում է կառավարության որոշման հետ, այդ դեպքում գուցե կառավարությունը բավարարված է, բայց ընդդիմությունը քեզ քարկոծում է: Եթե հակառակն է՝ քո որոշումը համընկնում է այն ցանկությունների հետ, որ ունի ընդդիմությունը, դու դառնում ես իրենց մարդը, հերոս, բայց հանկարծ եթե չի համընկնում, քեզ քարկոծում են: Քանի որ քարկոծումը երկու կողմից կա, ես մտածում եմ, որ մենք ճիշտ ենք անում, որովհետեւ ոչ աջ ենք, ոչ ձախ ենք, ոչ սեւ ենք, ոչ սպիտակ ենք, այլ փորձում ենք պաշտպանել ու պահպանել պետական շահը: Նախագահ Մատարելան, ունենալով այդ փոքրիկ գործիքը, արդեն քանիերորդ անգամ Իտալիայում քաղաքական ճգնաժամ է հաղթահարել: Վերջին դեպքում նախագահ Մատարելան որպես վարչապետ հրավիրեց Դրագիին, որը Եվրոպական բանկի նախագահն էր, պրոֆեսիոնալ մարդ, եւ որը ձեւավորեց պրոֆեսիոնալ կառավարություն՝ քաղաքականի փոխարեն, մինչեւ հաջորդ ընտրություն: Այդ փոքրիկ գործիքը Հանրապետության նախագահին հնարավորություն է տալիս մինչեւ հաջորդ ընտրություն հաղթահարել ճգնաժամային իրավիճակները»։
