«Օրենսդրական փոփոխությունները տանում են իշխանության կենտրոնացման». ամփոփելով տարին կրթական ոլորտում․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Կրթության փորձագետ Սերոբ Խաչատրյանի հետ զրույցում ամփոփել ենք կրթական ոլորտում այս տարի կատարված իրադարձությունները: Ուսուցիչների ատեստավորումը տարբեր գնահատականների արժանացավ:

«Կողմնակից եմ, որ այս ատեստավորումն ավելի համեստ լինի, ԿԳՄՍ նախարարությունը հիմա գնում է ծայրահեղ քայլերի՝ առաջարկելով, որ ատեստավորված ուսուցիչները բավականին բարձր աշխատավարձ ստանան, անգամ հրապարակումներ եղան, որ պետք է 400-500 հազար դրամ աշխատավարձ ստանան, բայց ուսուցիչների աշխատավարձի նման բևեռացումը վտանգներ ունի: Ուսուցչի ամենակարևոր՝ մարդկային որակները հնարավոր չէ չափել որևէ ատեստավորմամբ: Հետևաբար, դեմ եմ, որ այդքան մեծ տարբերություններ դրվեն ուսուցիչների միջև, մի ուսուցիչը ստանա 70, մյուսը՝ 300 հազար դրամ: Արդյո՞ք 300 հազար դրամ աշխատավարձ ստացող ուսուցչից չորս անգամ ավելի բարձր արդյունք ենք սպասելու, թե՞ ուղղակի ուզում ենք ցույց տալ, որ կարողանում ենք ուսուցչին այդքան աշխատավարձ վճարել:

Պետք է այս հարցում շատ զգույշ լինել, չի կարելի նույն աշխատանքի համար այդքան տարբերակված վճարել: Մանկավարժության մեջ կան բազմաթիվ որակներ, որոնք չափելի չեն, և ոչ մի ատեստավորմամբ հնարավոր չէ դրանք պարզել: Կողմ եմ՝ թող լինի 20, 30, 50 տոկոս ավելացում, բայց ոչ ավելի: Եթե պատրաստ ենք այդքան վճարել մեկ ուսուցչի, ուրեմն եկեք նախ բոլորի աշխատավարձն, օրինակ՝ 10 հազար դրամով բարձրացնենք: Հասկանում եմ՝ նախարարությունը մտածում է, որ եթե ուսուցիչների աշխատավարձի բարձր շեմ սահմանի, շատերը կցանկանան ընդունվել մանկավարժական բուհեր և ուսուցիչ դառնալ, քանի որ հետո բարձր աշխատավարձ են ստանալու, բայց դա էլ մի քիչ չափազանցված է: Մարդիկ միայն գումարի պատճառով չէ, որ չեն ցանկանում ուսուցիչ դառնալ, աշխատանքը շատ դժվար է»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Խաչատրյանը:

Գաղտնիք չէ, որ մի շարք մարզային դպրոցներում կա ուսուցիչների պակաս կոնկրետ առարկաների գծով: Այս բացը լրացնելու նպատակով «E-school Armenia» նախագծի շրջանակում ընտրվեցին մենթոր դպրոցներ, որոնց ուսուցիչները սկսեցին էլեկտրոնային դասեր վարել այն դպրոցների երեխաների համար, որոնցում առկա է առարկայական մասնագետների պակաս: «Ինչպես ասում են, սա «ստիպված» քայլ էր, ընդ որում՝ վատը չէր: Կողմնակից եմ, որ դա լինի, բայց այստեղ պետք է զգույշ լինել հետևյալ իմաստով: Չստացվի այնպես, որ մտածեն՝ արդեն հեռավար ուսուցիչ ունենք, էլ չմտածենք այս հարցի շուրջ: Որքան էլ հեռավար տարբերակով լավ դասավանդես, չես կարող փոխարինել դասարանում գտնվող ուսուցչին, որովհետև մարդկային բաղադրիչը հատկապես դպրոցում շատ կարևոր է: Դպրոցը չպետք է, այսպես ասենք, «հանգստանա», մտածի՝ առցանց տարբերակով ուսուցիչ ունենք, էլ ի՞նչ իմաստ ունի այլ ուսուցիչ գտնել: Շատ կարևոր է, որ տնօրենը փնտրի ուսուցչին, ունենք նման տնօրեններ, որոնք փնտրում են, քայլեր ձեռնարկում այդ ուղղությամբ»,-նշում է մեր զրուցակիցը:

Բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների մասով անդրադարձանք բուհերի ընդունելության նոր կարգին: «Եթե նայում ենք ընդունելության քննություններին, ապա մրցույթն ընթանում է մի քանի մասնագիտությունների գծով՝ ծրագրավորում, իրավաբանություն, բժշկական գործ, միջազգային հարաբերություններ և օտար լեզուներ: Այս հինգն են մրցութային: Հետևաբար, հիմա Հայաստանում ինչ էլ փոխում ես, մյուսների վրա առանձնապես չի ազդում: Կիրառված «մեկ բուհ, մեկ մասնագիտություն» սկզբունքը դիմորդների մեծ մասի վրա ոչ մի ազդեցություն էլ չի ունենում: Իրենք առաջվա պես դիմում են, ընդունվում բուհեր: Սա խնդիր է առաջացնում այն դիմորդների համար, որոնք առաջ կարող էին երկրորդ հայտով դիմած ինչ-որ տեղ գնալ և դուրս մղել այնտեղ առաջին հայտով դիմած մեկին: Օրինակ՝ առաջ դիմում էին Իրավագիտության ֆակուլտետ, դուրս էին մնում մրցույթից, գնում և դուրս էին մղում, օրինակ՝ Միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետ առաջին հայտով դիմած դիմորդին: Հիմա սա է փոխվել:

Բայց համաձա՞յն ենք, որ, օրինակ՝ Իրավաբանության ֆակուլտետ դիմած, բարձր միավորներ հավաքած դիմորդը, դուրս մնալով մրցույթից, չկարողանա ոչ մի տեղ ընդունվել: Հետո արդեն հայտնվի, ասենք, Աստվածաբանության կամ էլ Բնագիտության բաժնում՝ փաստացի չցանկանալով այդ ֆակուլտետներից որևէ մեկում սովորել: Այ, այս դիմորդների համար է նոր կարգը խնդիրներ ստեղծում, որոնց թիվն ամբողջ Հայաստանում 100-200 հոգի կարող է լինել, նրանք այս որոշումից կարող են տուժել: Ինչո՞ւ է այս սկզբունքը խնդրահարույց: Նախարարությունն անընդհատ ֆետիշացնում է մասնագիտական կողմնորոշումը՝ նշելով, որ դա պետք է լինի առաջնային: Բայց եթե առաջին հայտով դիմում եմ կոնկրետ ֆակուլտետ, արդո՞ք դա իմ ընտրությունն է, թե՞ ուղղակի, օրինակ՝ վարձի չափն է հարմար, ծնողներս են նախընտրել, որ այդ ֆակուլտետում սովորեմ և այլն: Իրականում չգիտենք, թե այդ երեխան ինչու է այդտեղ դիմել, թվում է, թե դա իր կողմնորոշումն է, բայց կարող է և այդպես չլինել: Դրա համար կարծում եմ, որ կարևոր է նաև առաջադիմությունը:

Ոչ միայն պետք է հետևենք այն գործընթացին, թե ով ուր է ուզում ընդունվել, այլ բարձր միավորներ ունեցող դիմորդին չկորցնենք: Հիշում եք՝ Տավուշի մարզի համայնքներից մեկից մի երեխա ընդունելության քննությանը 20 հնարավոր միավորից 18,75 էր հավաքել և ոչ մի տեղ չէր ընդունվել: Իհարկե, հետո պարզաբանվեց, որ նա հին դասագրքով էր պարապել, նոր դասագրքում փոփոխություններ էին կատարել, արդյունքում՝ նրան ընդառաջեցին: Բայց նման երեխաներ էլի կարող են լինել, ափսոս չէ՞, որ նրանց գիտելիքներն ուղղակի կորչեն: Ճիշտ է, շատերը գտնում են տարբերակներ ուսումը շարունակելու, բայց պետք է փոխենք մեր ընդունելության քննությունների կարգը: Ուսանողներն առաջին քայլով պետք է տան քննություններ, հետո նոր որոշեն, թե ուր են դիմում: Առաջին քայլով պետք է չափես դիմորդի առաջադիմությունը: Կարծում եմ՝ երբ ընդունվի բարձրագույն կրթությանն առնչվող օրենքը, այս համակարգն ամբողջությամբ կվերանայվի»,-ընդգծում է կրթության փորձագետը:

Տարվա ընթացքում օրենսդրական տարբեր փոփոխություններ եղան կրթական ոլորտում, որոշ նախագծեր էլ ընթացքի մեջ են: Դրանք թիրախայի՞ն էին, տալի՞ս էին լուծումներ առկա խնդիրներին: «Օրենսդրական բոլոր փոփոխությունները տանում են իշխանության կենտրոնացման: Հայաստանն, ըստ էության, հրաժարվում է ապակենտրոնությունից: Նախկինում օրենսդրությունն ավելի լիբերալ էր, բայց դա, իհարկե, չէր նշանակում, որ հենց այդպես էլ լինում էր: Օրինակ՝ նախօրոք որոշում էին, թե ով պետք է դառնա դպրոցի տնօրեն կամ բուհի ռեկտոր, հետո խորհուրդները վավերացնում էին: Բայց խորհրդի բուն կառուցվածքն ավելի ժողովրդավարական էր: Հիմա ամեն ինչ գնում է դեպի կենտրոնացման, խոսք կա այն մասին, որ դպրոցների տնօրեններին կարող են նշանակել: Ներկայացված նախագծով՝ դպրոցում ուսումնական մասի տնօրենը պետք է զբաղվի ուսումնական հարցերով, ինչպես նաև լինի վարչական, ֆինանսական համակարգող: Սա էլ իշխանության կենտրոնացման օրինակ է:

Այսինքն՝ ստեղծվում է մարդկանց մի խումբ՝ կազմված մի քանի հարյուր հոգուց, ովքեր իրենց ձեռքում կկենտրոնացնեն դպրոցների ֆինանսական ռեսուրսները, իսկ այդ մարդկանց նշանակելու է նախարարը: Բուհերի խորհուրդներում էլ փորձեցին այնպես անել, որ կառավարությունը մեծամասնություն ստանա՝ անդամների թվի առումով, բայց Սահմանադրական դատարանը թույլ չտվեց: Իշխանության կենտրոնացումը Հայաստանի նման երկրի համար այնքան էլ վատ բան չէ, գուցե մեզ պետք է այս ճանապարհով փոխել իրավիճակը: Բայց ինչո՞ւ եմ սա խնդրահարույց համարում:

Ներկա իշխանություններն այս կարգախոսով չեն եկել իշխանության: Այդ մարդիկ եկել էին, որ իբր ժողովրդավարություն լիներ, բուհերում դասախոսներն ու ուսանողները ռեկտոր, իսկ ուսուցիչները և ծնողները դպրոցի տնօրեն ընտրեին, նման մտքեր էին անգամ հնչում: Եթե եկել ես ժողովրդավարական կարգախոսներով, բայց անում ես հակառակը, այդտեղ խնդիր եմ տեսնում, այսինքն՝ փորձում ես իրավիճակը հարմարեցնել քեզ: Եթե ի սկզբանե հայտարարեին, որ Հայաստանում կրթության կառավարումը պետք է կենտրոնացնել, որպեսզի փոփոխություններն արագ անենք, դրան մասնագիտական տեսանկյունից նորմալ կվերաբերվեի: Բայց չգիտենք, թե ինչ գաղափարախոսությամբ են այս փոփոխությունները լինելու, երկրորդ՝ մեզ խոստացել էին ժողովրդավարական կառավարում»,-եզրափակում է Սերոբ Խաչատրյանը:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում