«Չեմ կարծում, որ վերականգնումը հնարավոր կլինի հեշտ ու արագ իրականացնել». «Փաստ»
Հարցազրույց«Փաստ» օրաթերթը գրում է
2020թ. հունվար-մայիսի վերաբերյալ հրապարակված վիճակագրական ցուցանիշները վկայում են, որ ճգնաժամային իրավիճակը խորանում է, անկումը շարունակվում: Այս ամենին զուգահեռ, ցավոք, նաև առողջապահական ոլորտի խնդիրներն են սրվում, որոնք ավելի են խորացնում ճգնաժամը: «Փաստի» հետ զրույցում նման տեսակետ հայտնեց տնտեսագիտության թեկնածու, դոցենտ Ջուլիետա Թադևոսյանը, որը տնտեսական ճգնաժամն ու առաջիկայում հնարավոր այլ բացասական հետևանքները դիտարկում է ոլորտների շղթայական կապի տեսանկյունից:
«Օրեր առաջ հրապարակում եղավ այն մասին, որ վարակվածության ցուցանիշներով աշխարհում հարյուր հազար բնակչի հաշվով առաջին տեղում ենք: Սա արդեն լուրջ մտորելու տեղիք է տալիս: Ու եթե իրավիճակը գնահատելու լինենք հենց այս հարթությամբ, ապա սա լուրջ վտանգներ է ստեղծում տնտեսական միջավայրի տեսանկյունից:
Ի սկզբանե կանխատեսվում էր, որ 2020թ. առաջին կիսամյակի ավարտին մենք կունենանք որոշակի ձեռքբերումներ: Ցավոք, ձեռքբերումները պակաս հուսադրող են, և այս իրավիճակի շարունակականության դեպքում տնտեսությունն էլ ավելի խորը վնասներ կկրի: Վարակի տարածման այս տեմպերի պահպանման դեպքում տնտեսական անկումը կշարունակվի:
Որոշ ոլորտներում փոքր-ինչ հուսադրող արձանագրումներ կան, օրինակ են գյուղատնտեսության, հանքարդյունաբերության ոլորտները: Արդյունաբերության ոլորտում էլ 2020թ. հունվար-մայիսին աննշան՝ 2,4 տոկոս աճ ունենք 2019թ. հունվար -մայիսի համեմատ»,-ասաց մեր զրուցակիցը՝ շեշտելով, որ, անկախ ամեն ինչից, այդ աճերը չնչին են, քանի որ այլ իրողություն կա:
«Վարակի տարածման պայմաններում տնտեսական ճգնաժամը, մեծ հաշվով, խորանում է, անորոշություններն են մեծանում, և սա է ամենաանհանգստացնողը: Այդ աճերը շատ քիչ են և հուսադրող չեն այնքանով, որ առողջապահական տեսանկյունից խնդիրները դեռ նույն ուղղությամբ շարունակվում են: Ամբողջ մտահոգությունը սա է»,-շեշտեց Ջ. Թադևոսյանը:
Նրա խոսքով, սակայն, միանգամայն նորովի պետք է նայել նման զարգացումներին. «Ամբողջ աշխարհում է տնտեսական անկումը, բայց կյանքը շարունակվում է և չի կարող ընդհատվել: Տարբեր խնդիրներին պետք է կարողանանք նայել կարճաժամկետ ու երկարաժամկետ կտրվածքով ու ճիշտ որոշումներ կայացնել. կառուցվածքային առումով անհրաժեշտ է ուշադրություն դարձնել առաջնահերթ ոլորտներին, առաջին հերթին՝ առողջապահությանը, որ այն իր հետևից ամբողջ տնտեսությանը քարշակով չտանի: Այսօրվա ամբողջ ներուժը, ներդրումներն ու ուշադրությունը պետք է մասնավորապես առողջապահական ոլորտի վերազինմանն ուղղել:
Մյուսը գյուղատնտեսության ոլորտն է: Հաշվի առնելով, որ հիմա խոսվում է աշնանը հնարավոր նոր բռնկումների մասին, այս իմաստով ամենացավոտ ու խոցելի ոլորտներից մեկը կրթական համակարգն է, որտեղ լուրջ ներդրումներ պետք է անել:
Զուգահեռ՝ լավ է, որ բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտում առաջընթաց է գրանցվում: Այն պետք է ավելի ակտիվացնել, որովհետև սա այն ուղին է, որի վրա հենվում է ամբողջ աշխարհը և որտեղ անկասկած հաջողություններ կգրանցվեն»:
Առանձին դիտարկելով ՓՄՁ-ների խնդիրները՝ Ջ. Թադևոսյանը նկատեց. «Բավականին լուրջ վնասներ կրած այս ոլորտին աջակցելու միջոցառումներ նախատեսվել են, բայց, ընդհանուր առմամբ, պասիվություն է նկատվում, որովհետև անորոշությունը շատ է:
Հատկապես նոր ներդրումների առումով, կարծես, բիզնեսը բավականին վտանգներ է տեսնում: ՓՄՁ-ները գնալով ավելի լուրջ խնդիրների են բախվում, որովհետև այս ոլորտը բավականին ռիսկային է:
Եթե կարողանան իրենց ֆինանսական խնդիրները լուծել կառավարության աջակցությամբ, թերևս շատ ՓՄՁ-ներ կկարողանան գոյատևել, բայց այլ խնդիր կա. շատ ավելի ճիշտ կլիներ, որ ի սկզբանե հարկային արձակուրդներ կիրառվեին: Իհարկե, կառավարությունը փորձեց այս խնդիրը փոքրիկ գործիքների օգնությամբ լուծել, բայց, մեծ հաշվով, հարկային արձակուրդ ՓՄՁ-ներին չտրվեց:
Այնինչ, այն կնպաստեր, որ ՓՄՁներն այս ընթացքում կարողանային շնչել: Ակնհայտ է, որ այս անկումների ընթացքը կշարունակվի նաև ՓՄՁ-ների ոլորտում, բայց գործատուներն էլ պետք է ճկուն լինեն: Այստեղ պետք է վերակառուցումներ լինեն:
Որքան էլ սնանկացումներն ու անկումներն ակնհայտ են, այնուամենայնիվ, կան բիզնեսներ, որոնք կարող են ճկունության, նորովի մտածելակերպի, նոր մեթոդների միջոցով ու գործունեության նոր ոլորտներ փնտրելով ոտքի կանգնել:
Ճիշտ է, սա նոր իրավիճակ է, բայց հաշվի առնենք, որ փոքր ու միջին բիզնեսը մինչ այս էլ անընդհատ բարդությունների հետ է առնչվել: Եվ այս առումով պետք է փորձեն ճկունություն դրսևորել, նոր հայացքով նայել իրավիճակին, իրենց բիզնես հոտառությամբ կարողանալ հասկանալ, թե որ ոլորտում կարելի է ներդրումներ անել:
Պետք է փորձեն հույսը միայն պետության վրա չդնել: Իհարկե, անխուսափելիորեն նաև կառավարության կողմից աջակցությունը շատ ավելին պետք է լինի: Կան միջոցառումներ, որոնց թիրախը ՓՄՁ-ներն են, բայց դրանք պետք է շարունակական լինեն՝ հաշվի առնելով, որ շարունակվում է համաճարակով պայմանավորված իրավիճակը»:
Ամփոփելով՝ տնտեսագետը խոսեց մի շարք հնարավոր սցենարների մասին, որոնք պետք է արդեն այսօր հաշվի առնել:
«Աշխարհի անկումներն ակնհայտ են: Միջազգային կառույցները վատագույն ու լավագույն սցենարներ են առաջարկում: Կարծում եմ՝ ավելի շատ վատագույն սցենարների հավանականությունն են տեսնում:
Աշխարհում հսկայական կորուստներ են արձանագրվել և չեմ կարծում, որ վերականգնումը հնարավոր կլինի հեշտ ու արագ իրականացնել: Այս առումով մատնանշվում էր 2021 թվականը, ինչն, իմ կարծիքով, իրատեսական չէ: Առհասարակ, տնտեսության վերակառուցումն ամբողջ աշխարհով մեկ պետք է լինի, բայց բացասական կանխատեսումները, ցավոք, շարունակվում են, իսկ Հայաստանը զերծ չէ այդ ամենից: Այնպես որ, յուրաքանչյուր վայրկյան պետք է մտածել հաջորդ քայլի մասին:
Եթե այսօր լուծեցինք առողջապահական, գործարարին աջակցելու խնդիրները, սոցիալական ապահովության հարցերը, դրանք պետք է շարունակական լինեն:
Հիմա ամառ է, մարդիկ ինչ-որ առումով հաղթահարում են սոցիալական խնդիրները, դժվարությունները, բայց մի քանի ամիս հետո դրանք ավելի ահագնացող կլինեն»,-ընդգծեց նա՝ հաշվի առնելով, որ մի քանի ամիս հետո սեզոնային փոփոխության արդյունքում կոմունալ վճարումները կբարձրանան, բիզնեսի տեսանկյունից այլ խնդիրներ ևս կառաջանան:
«Ընդհանուր առմամբ, եթե գլոբալ շղթաները չաշխատեն, նոր շուկաներ, նոր համագործակցության ուղիներ չփնտրվեն, տնտեսության վերականգնման առումով նոր գործիքներ չներդրվեն, խնդիրները շատ ավելի լուրջ կարող են լինել»,-եզրափակեց մեր զրուցակիցը:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
