Հերթական ցնցումն ու ճգնաժամը սարերի հետևում չէ
Համաձայնեք, որ բարդ ժամանակներում ենք. տնտեսական իրավիճակը մեր երկրում առանց այն էլ մի բան չէր, հիմա էլ նոր ռիսկեր են առաջացել արևմտյան երկրների կողմից Ռուսաստանի նկատմամբ կիրառվող պատժամիջոցների հետևանքով։ Դրանց հնարավոր ազդեցություններից Հայաստանին հազիվ թե հաջողվի խուսափել։ Կորուստները կլինեն՝ ինչպես ուղղակի, այնպես էլ՝ անուղղակի, ինչպես՝ տնտեսության, այնպես էլ՝ ֆինանսական հատվածում։
Սա պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ Հայաստանի տնտեսության կախվածությունը Ռուսաստանից բավականաչափ մեծ է։ Դա արտահայտվում է՝ ինչպես ֆինանսական հոսքերի, այնպես էլ՝ տնտեսական ու ֆինանսական ոլորտների գործակցության տեսքով։ Բանն այն է, որ ՌԴ-ն հանդիսանում է ՀՀ թիվ մեկ առևտրային գործընկերը։ Երկու երկրների միջև առևտրի շրջանառությունն անցած տարի գերազանցեց 2,6 մլրդ դոլարը, որից շուրջ 850 միլիոնն արտահանումներն են։ Ռուսաստանում տնտեսական իրավիճակի վատացումը խնդիրներ է ստեղծելու արտահանման և ռուսական շուկայում հայկական ապրանքների իրացման համար՝ նվազելու է սպառողական պահանջարկը։ Եթե սպառողական պահանջարկի կրճատման ազդեցությունն ավելի ուշ կերևա, ապա ֆինանսական շուկայից թելադրված հետևանքներն արդեն առարկայական են դառնում։
Բոլորս ականատես եղանք, թե ինչպես Դոնեցկի և Լուգանսկի Հանրապետությունների ճանաչման առաջին հարվածն իր վրա վերցրեց արժութային շուկան։ Ռուբլին հաշված ժամերի ընթացքում հասցրեց բավականաչափ արժեզրկվել։ Դոլարի նկատմամբ ռուբլու փոխարժեքը գերազանցեց 80 նիշը (մինչ այդ դոլարի գինը տատանվում էր 75 ռուբլու շրջանակներում, իսկ հիմա արդեն այն հասել է 85-ի)։ Ռուբլու թուլացումը հավելյալ խնդիրներ է ստեղծում հայկական ապրանքների արտահանման համար։ Դրա հետևանքով նվազում է մեր ապրանքների մրցունակությունը։
Առանց այդ էլ վերջին մեկ-երկու տարիներին ռուբլին հասցրել էր զգալիորեն արժեզրկվել։ Այդ նույն ժամանակ հայկական դրամը, տատանումներով հանդերձ, հիմնականում կայուն է եղել։ Սա ոչ ցանկալի գործոն է մեր տնտեսության արտահանելի հատվածի համար, քանի որ այն բերում է մրցունակության կորստի։ Ռուբլու վերջին արժեզրկումից հետո կորուստներն ավելի են մեծանալու։ Խուսափելու տարբերակներից մեկն էլ կլինի իրացման գների բարձրացումը, որը, սակայն, կբերի սպառման ծավալների կրճատման։
Ակնհայտ է, որ ռուբլու արժեզրկումն ազդելու է առաջին հերթին՝ մեր տնտեսության արտահանելի հատվածի վրա։ Բայց այս պահին դեռ շուտ է ասել, թե կորուստներն այս հատվածում մինչև ուր կարող են հասնել։ ՌԴ տնտեսության նկատմամբ կիրառվող պատժամիջոցները նոր են մեկնարկում, և դրանց ազդեցությունները հետագայում կերևան։ Չնայած հիմա արդեն պարզ է, որ հետևանքները ոչ թե մեղմանալու, այլ ահագնանալու են։ Ճնշումը ֆինանսական ու արժութային շուկաներում խորանալու մեծ հավանականություն ունի, ինչը, անշուշտ, հանգեցնելու է ռուբլու դիրքերի ավելի թուլացման։ Ռուբլու էժանացումն արդեն սկսել է արտահայտվել նաև հայաստանյան շուկայում։ Ռուսական արժույթի գինն իջել է 5,5 դրամից՝ ազդելով մեր բազմաթիվ քաղաքացիների սոցիալական վիճակի վրա։ Ինչպես հայտնի է, Հայաստանում բավական շատ են այն քաղաքացիները, որոնց եկամուտները ձևավորվում են արտագնա աշխատանքի արդյունքում։ Այդ եկամուտները հիմնականում ռուսական ռուբլով են, իսկ ռուբլու արժեզրկումը արժեզրկում է նաև նրանց եկամուտները։
Միանշանակ է, որ ՌԴ տնտեսության ու ֆինանսական շուկաներում առաջացող խնդիրները բացասաբար են ազդելու նաև այդ երկրից մեր տնտեսության մեջ իրականացվող ներդրումների վրա։ Ռուսական կապիտալի մասնակցությունը մեր տնտեսության մեջ բավականաչափ մեծ է։ Վերջին շրջանում էլ ավելի է մեծացել, այդ թվում՝ Հայաստանի խոշորագույն ձեռնարկություններից մեկի՝ «Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի» բաժնետոմսերի հսկիչ փաթեթի ձեռքբերման արդյունքում։ Դրա շրջանակներում Հայաստանի իշխանությունները միլիարդավոր դոլարների ներդրումային ծրագրերից էին խոսում, հիմա հայտնի չէ, թե ինչ է սպասվում այդ ծրագրերին, դրանք լինելո՞ւ են, թե՞ չեն լինելու։ Ըստ էության, ՌԴ-ում տնտեսական ու ֆինանսական իրավիճակի վատացումը ստիպելու է հրաժարվել այդ շուկայից մեր տնտեսության մեջ ներդրումային նոր ակնկալիքներ ունենալուց։
Փաստացի, ներկա դրությամբ հայտնի չէ, թե ինչ են պատրաստվում անել մեր իշխանությունները ռուսական շուկայից եկող այս հնարավոր ռիսկերը թուլացնելու և սպասվող կորուստները նվազեցնելու առումով։
Տիգրան Մկրտչյան
