Թուրքիայի նման քայլն ուղղված էր միջազգային իրավունքի հիմնարար սկզբունքների դեմ

Դեկտեմբերի 4-ին Թուրքիան, առանց Իրաքի կենտրոնական իշխանությունների հետ համաձայնեցնելու, շուրջ 400 հոգանոց թուրքական զորակազմ եւ 25 տանկ էր տեղակայել Իրաքի Մոսուլ քաղաքից 30 կմ հեռավորության վրա գտնվող Բաշիքա շրջանում: Այս իրողությունը լուրջ քննադատության էր ենթարկվել իրաքյան իշխանությունների կողմից, որոնք սպառնացել էին անգամ խնդրի կարգավորման համար դիմել ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդին, ինչը եւս անտեսվել էր Թուրքիայի իշխանական վերնախավի կողմից: Սակայն պաշտոնական Անկարայի որոշումը փոխվեց դեկտեմբերի 19-ին տեղի ունեցած Օբամա-Էրդողան հեռախոսազրույցից հետո, որի ընթացքում ԱՄՆ-ի նախագահը պահանջել էր հարգել Իրաքի ինքնիշխանությունը եւ դուրս բերել թուրքական ստորաբաժանումներն այդ երկրից: Դրանից հետո նախ՝ Թուրքիայի ԱԳՆ-ն, իսկ դեկտեմբերի 22-ին փոխվարչապետ Նուման Քուրթուլմուշը նախարարների խորհրդի նիստից հետո հանդես եկան համապատասխան հայտարարություններով: Մինչեւ տարեվերջ թուրքական ստորաբաժանումներն աստիճանաբար կտեղափոխվեն դեպի երկրի հյուսիս՝ Դուհոք եւ Բամերնի շրջաններ եւ կշարունակեն մարզել «Իսլամական պետություն» ահաբեկչական կազմակերպության դեմ հանդես եկող քրդական զորամիավորումներին:

Թեմայի շուրջ Orer.am-ի հետ զրույցում տարածաշրջանային հարցերով փորձագետ Արմեն Պետրոսյանը նշեց, որ թուրքական իշխանությունների նման քայլն իր իրավական հետեւանքներով ակնհայտորեն ուղղված էր միջազգային իրավունքի հիմնարար սկզբունքների դեմ: «Մասնավորապես, այն իր բնույթով պետությունների ինքնիշխան հավասարության սկզբունքի խախտում էր, ինչի վրա, անշուշտ, չէր կարող աչք փակել միջազգային հանրությունը, հատկապես Մերձավոր արեւելքում առկա աշխարհաքաղաքական եւ տարածաշրջանային շահերի բախման պայմաններում: Եթե չլիներ ռուս-թուրքական հարաբերությունների այսչափ սրման իրողությունը, գուցե խնդիրը նման լայն արձագանք չստանար: Չի բացառվում, որ տարեվերջյան ամփոփիչ մամուլի ասուլիսի ընթացքում Վլադիմիր Պուտինի հայտարարությունը, G-20-ի գագաթնաժողովի ընթացքում թուրքական իշխանություններին ընդառաջելու հետ կապված իր տված համաձայնության վերաբերյալ, հենց այս թեմային էր վերաբերում»,- նշեց փորձագետը:

Ա. Պետրոսյանը նաեւ հավելեց, որ նման պայմաններում, երբ Մոսկվան ցանկացած պատեհ առիթ օգտագործում է СУ-24-ի խոցման միջադեպի դիմաց Թուրքիային պատասխանելու հարցում, հաստատ բաց չէր թողնի նաեւ նման հնարավորությունը եւ հատկապես ՄԱԿ-ի ԱԽ-ում: «Թուրքիան կամ որեւէ այլ պետություն Իրաքի տարածքում նման ծավալի զորակազմ տեղակայելու իրավունքն ունի միայն երկու պարագայում՝ նախ՝ իրաքյան իշխանությունների խնդրանքի առկայության դեպքում, կամ ԻՊ-ի դեմ պայքարող միջազգային ռազմական կոալիցիայի ստորաբաժանումների շրջանակում: Առաջին դեպքը միանշանակորեն կարելի է բացառել, իսկ երկրորդի պարագայում նման ծավալի կոնտինգենտի առկայությունը վկայում է ԻՊ-ի դեմ ցամաքային գործողություններին ուղղակի մասնակցության մասին, ինչը չի տեղավորվում ռազմական կոալիցիայի մարտավարության տրամաբանության մեջ: Բացի այդ, կոալիցիայի կազմում գործելն էականորեն կսահմանափակեր թուրքական կողմի գործողությունները, որը սեփական ծրագրերն ունի Մոսուլի հետ կապված՝ կարճաժամկետ հեռանկարում առնվազն շրջանում ավելի ծանրակշիռ ազդեցություն ունենալու ակնկալիքով: Սակայն, ինչպես տեսնում ենք, Անկարայի գործողությունները հակասում են ե՛ւ տարածաշրջանային, ե՛ւ արտատարածաշրջանային հիմնական խաղացողներին: Ինչ խոսք, Թուրքիան որեւէ կերպ չի հրաժարվի իր նպատակներից եւ հետագայում էլ կշարունակի որոշակի ակտիվություն դրսեւորել այդ շրջաններում՝ օգտագործելով ստեղծվելիք հնարավորությունները սեփական հավակնություններն առարկայացնելու նպատակով, մինչդեռ առկա պայմաններում՝ շատ ավելի զգույշ եւ, մեծապես, հատուկ ծառայությունների ներգրավվածությամբ»:

Սոսե Չանդոյան