Մեծ Մերձավոր արևելքում մեծ պետությունների մեծ կեղտոտ խաղը շարունակվում է. Գ. Քեռյան

Նոր՝ 2016 թվականը, ի թիվս այլ կոնֆլիկտների, նշանավորվեց տարածաշրջանային և գլոբալ աշխարհաքաղաքական նոր կոնֆլիկտի ծնունդով: Իրար բախվեցին Իրանի և Սաուդյան Արաբիայի շահերը, ինչի պատճառը շիա առաջնորդի մահապատիժը դարձավ: Նոր կոնֆլիկտը փաստացիորեն կարող է եղածի վրա նոր յուղ լցնելու էֆեկտ առաջացնել, որը ոչ միայն կթարմացնի «Իսլամական պետություն» ահաբեկչական խմբավորման ահասարսուռ նկրտումները, այլև նոր մասշտաբի ու որակի պայթյուն կառաջացնի մերձավորարևելյան տարածաշրջանում: Ստեղծված իրավիճակի մասին է Orer.am-ի զրույցը քաղաքական գիտությունների դոկտոր Գարիկ Քեռյանի հետ:

- Պարոն Քեռյան, մինչ վերջին՝ Իրան-Սաուդյան Արաբիա բախումը, Մերձավոր արևելքում կարծես արդեն իսկ ձևավորվել էին տարածաշրջանում իրար դեմ պայքարող երկրների խմբեր: Ձեր կարծիքով՝ այս նոր կոնֆլիկտը կարո՞ղ է նոր վերադասավորումների պատճառ դառնալ:

- Փաստացիորեն, մինչ այս բախումը արդեն մեծ Մերձավոր արևելքի համար պայքարող երկրները բաժանվել էին երկու խմբի: Մի կողմում մենք տեսնում էինք ԱՄՆ-ին, Եվրամության անդամ երկրներին և նրանց կողմից օժանդակություն ստացած Ասադի դեմ կռվող ընդդիմությանը, մյուս կողմից՝ բավականին հստակ երևաց Ռուսաստան-Իրան համագործակցությունը, որը նաև որոշ առումով ուղղված էր Ասադի վարչակարգի պահպանմանը: Բնականբար, այս ամենին գումարվում էր «Իսլամական պետություն» ահաբեկչական խմբավորման դեմ պայքարը, որը խմբերից յուրաքանչյուրը փորձում էր ծառայեցնել իր շահերին:

- Արդյո՞ք ընդհանուր շահը «Իսլամական պետություն» ահաբեկչական խմբավորմանը զսպելը չէ, քանի որ այն գնալով անկառավարել էր դառնում նույնիսկ ԱՄՆ-ի համար:

- Ռուսաստանը, ռմբակոծելով «Իսլամական պետության» և սիրիական ընդդիմադիր ուժերի դիրքերը, փորձում էր օգնել Ասադի վարչակարգին, իսկ Արևմուտքը ցանկանում էր մի կողմից զսպել ԻՊ-ին, մյուս կողմից՝ օգնել սիրիական ընդդիմությանը Ասադի վարչակագը տապալելու համար: Այս ֆոնի վրա սկսվեց Ռուսաստան-Թուրքիա հակամարտությունը, որը կապված է երկու խմբավորումների գործունեության հետ, ինչին էլ վերջին օրերին գումարվեց Իրան-Սաուդյան Արաբիա կոնֆլիկտը:

- Իրավիճակը կարծես առավել պայթյունավտանգ է դարձել, ինչը կարծես խեղճացրել է գերտերությունների առաջնորդներին: Կանխատեսվո՞ւմ էր արդյոք նոր որակի՝ մուսուլմանական երկու թևերի բախումը:

- Իհարկե, կան խնդիրներ, որոնք նոր չեն: Ինչպես, օրինակ՝ ռուս-թուրքական արդեն երեք դար ձգվող հակամարտությունը, որը 18-րդ դարից սկսած ուղեկցվել է ռուս-թուրքական պատերազմներով: Դրան մշտապես խառնվել է Արևմուտքը՝ փորձելով իր օգուտը քաղել այդ պատերազմներից: Նոր չէ նաև սուննի և շիա հակամարտությունը, որը սկիզբ է առել դեռևս 16-րդ դարում: Այս հակասությունները երբեք էլ չեն մարել, այլ ժամանակ առ ժամանակ բռնկվել ու հանդարտվել են: Եվ, բնականաբար, այս ընդհանուր խճապատկերում հիմա կարծես թե ամեն ինչ ընկնում է իր տեղը:

- Բայց, արդյո՞ք այն ցավալի չի լինի տարածաշրջանի այլ պետությունների համար, քանի որ միանգամից անհասկանալի դարձավ, թե հիմա ով ում բարեկամն է:

- Ներկա պահին կարող ենք ասել, որ Արևմուտքը, Միացյալ Նահանգները, նրանց դաշնակից ՆԱՏՕ-ական Թուրքիան և Սաուդյան Արաբիան փորձում են տարածաշրջանում զրոյացնել շիական Իրանի և Ռուսաստանի ազդեցությունը: Մյուս կողմում Ռուսաստան-Իրան համագործակցությունն է, որն իհարկե համատեղ ռազմական գործողություններով կամ ակնհայտ փաստերով դեռ այնքան էլ տեսանելի չէ, բայց դիվանագիտական ճակատում և մյուս այլ խողովակներով երկու երկրների համաձայնեցված գործողությունները շարունակվում են,առավել ևս, որ դրանք արդեն երկու-երեք տարվա պատմություն ունեն, որն ուղղված է ասադյան վարչակարգի տապալման արևմտյան ծրագրի խափանմանը: Իրավիճակը կարող է բարդանալ, եթե Իրանը և Սաուդյան Արաբիան մտնեն ուղղակի ռազմական գործողությունների մեջ, որը քիչ հավանական է:

- Տպավորություն չի՞ ստեղծվում արդյոք, որ գերտերությունների կողմից ԻՊ ահաբեկչական խմբավորման դեմ պայքարը կարծես թե մղվել է երկրորդ պլան և արդյոք այն ավելի մեծ վտանգներ չի պարունակում, քան շիա-սուննի կրոնական բախումը:

- Նման վտանգ կա: Այնպես որ բավականին խառը իրավիճակ է, բայց չպետք է նաև մոռանալ Իսրայելի դերակատարման մասին տարածաշրջանում, քանի որ այն հստակորեն հանդես էր գալիս Իրանի դեմ պատժամիջոցների վերացման դեմ և դեռևս շարունակում է դա պնդել: Ուստի շատ վտանգավոր իրավիճակ կստեղծվի, եթե Իսրայելը նույնպես սկսի օժանդակություն ցուցաբերել սուննիական թևին:

- Ո՞րն է խաղաղության հույսը:

- Այս իրավիճակում մնում է հույսը դնել Միացյալ Նահանգների և Ռուսաստանի երկխոսության վրա, որոնք կարող են իրենց դաշնակիցների վրա ճնշում գործադրելով կասեցնել տարածաշրջանում ռազմական գործողությունների ծավալումը: Իհարկե, Ռուսաստանը բավականին լարված է Թուրքիայի դեմ հայտնի պատճառներով, իսկ Սաուդյան Արաբիայի դեմ՝ նավթի գների անկման, ինչպես նաև Եգիպտոսում կործանված իր քաղաքացիական ինքնաթիռի դեպքի պատճառով: Պետք է ասել, որ Պուտինի վիրավորանքն այս երկու երկրներից բավական մեծ է և այստեղ մնում է հույսը դնել այն բանի վրա, որ նա չի ոգևորի Իրանին Սաուդյան Արաբիայի դեմ ռազմական գործողություններ սկսելու համար: Ամեն դեպքում, առանցքը մնում է Ռուսաստան-Արևմուտք հակամարտությունը, որի կուլմինացիոն կետը տեղափոխվում է դեպի մերձավորարևելյան տարածաշրջան և մեկ բառով կարող եմ ասել, որ մեծ Մերձավոր արևելքում մեծ պետությունների մեծ կեղտոտ խաղը շարունակվում է:

Արմինե Գրիգորյան