Ադրբեջանական կողմը մշտապես ցանկացել է, որ Լ.Տեր-Պետրոսյանը լինի Հայաստանի ղեկավարը

Օրերս համացանցում հայտնվեց մի հարցազրույց, որտեղ բավականին մանրամասն ներկայացվում էր, թե Հայաստանի և ԼՂՀ-ի անկախացումից հետո հայկական կողմին պարտադրված պատերազմի մեջ ներքաշելու սկզբնական տարիներին ՀՀ ղեկավար այրերն ինչ ակտիվությամբ են համագործակցել այդ տարիների Նախիջևանի Միլի Մեջլիսի ղեկավար Հեյդար Ալիևի հետ: Հիշեցնենք, որ Ադրբեջանի անկախացումից հետո այն ղեկավարում էր Էլչիբեյը և նրա ղեկավարման տարիներին էլ սկսվեցին Ադրբեջանի պատերազմական գործողությունները Հայաստանի և ԼՂՀ-ի հետ:

Համաձայնեք, որ հիմա նման տեղեկությունները անհասկանալի իրավիճակ են առաջացնում ցանկացած բանական էակի գլխում: Ու թեև տարիներ են անցել, բայց դեռ թարմ է այն արհավիրքն ու վիշտը, որի միջով անցան ՀՀ և ԼՂՀ ժողովուրդը՝ իրականում կորցնելով ամեն ինչ: Հարցազրույցում ասվում է նաև, որ իբրև թե այդ ժամանակվա հայոց իշխանությունները, մի կողմից պատերազմելով Ադրբեջանի հետ, մյուս կողմից Ալիև ավագի հետ, ակտիվ քննարկում էին խաղաղ Կովկաս ստեղծելու հեռանկարը և ձեռքի հետ էլ փայփայում այն միտքը, թե Ալիևի ղեկավար դառնալու դեպքում Ադրբեջանի հետ եղբայրություն անելն ավելի հեշտ կլինի:

Այնուամենայնիվ այդպես էլ պարզ չէ, թե մեր երկրի իշխանություններն այդ տարիներին ինչու են իրենց խնդիրները թողած այլ երկրի հարցերի մեջ խառնվել, առավել ևս, երբ դեռ թարմ էին Բաքվի և Սումգայիթի ջարդերն ու դեռևս չէին լուծվել Ադրբեջանից բռնի տեղահանված հայերի խնդիրները:

Այդ օրերին Հայաստանի ներքաղաքական դաշտում ծավալվող իրադարձությունների և Լևոն Տեր-Պետրոսյանի ղեկավարած նոր իշխանությունների կողմից Ադրբեջանի հանդեպ ցուցաբերվող լավատեսական վերաբերմունքի մասին ՀԴԿ նախագահ Արամ Գ. Սարգսյանն Orer.am-ի հետ զրույցում նշեց, որ իսկապես այդ տարիներին եղել է այդպիսի մտայնություն, որ եթե Էլչիբեյի փոխարեն Ալիևը լինի Ադրբեջանի ղեկավարը, ապա ավելի հեշտ կլինի նրա հետ համաձայնության գալը:

«Ես բազմիցս ասել եմ և հիմա էլ կասեմ, որ, ցավոք, այն ժամանակվա ղեկավարությունը՝ ի դեմս Լևոն Տեր-պետրոսյանի, կարող էր այլ ձևով առաջ շարժվել, սակայն բոլորովին այլ ուղղությամբ գնաց: Բերեմ ընդամենը մեկ օրինակ: Խորհրդային Միության փլուզումից հետո, երբ արդեն անկախացած երկրները դիմեցին ՄԱԿ-ին, անդամակցելու համար պետք է ներկայացնեին նաև իրենց երկրի տարածքները և սահմանները: Հայաստանը պետք է նշեր, որ ԼՂ-ն այդ օրվա դրությամբ այլևս Ադրբեջանի կազմից դուրս է եկել և ունի ինքնավար մարզի կարգավիճակ, ինչը Հայաստանի իշխանությունները չեն արել և դրանով մեզ ի սկզբանե դրել են լուրջ փակուղու առջև: Եվ եթե անգամ այն տարիներին Հայաստանը ճանաչեր ԼՂ-ի ժողովրդի պայքարի իրավացիությունը և օրինականությունը, ապա շատ հարցեր բոլորովին այլ ուղղությամբ կընթանային»,- ասում է Արամ Սարգսյանը:

Նրա խոսքով՝ մինչ պատերազմն արդեն իսկ Ադրբեջանը կարողացել էր իրեն «դրսևորել»՝ Բաքվի, Սումգայիթի և Կիրովաբադի ջարդեր կազմակերպելով: Բացի այդ, նաև պատերազմ էր ընթանում երկու պետությունների միջև և այդ պարագայում ԼՂՀ-ի կարգավիճակի մասին հայտարարություն չանելն արդեն իսկ մեծագույն սխալ էր:

Հայաստանի Կոմկուսի վերջին քարտուղարը, խոսելով այդ տարիներին Էլչիբեյ-Ալիև փոհարաբերությունների մասին, նշեց, որ իրականում դա Ադրբեջանի ներքին խնդիրներն էր և որքան այնտեղ սրվեին ներքաղաքական հակասություններնը, այնքան մեզ ձեռնտու կլիներ, քանի որ նման պարագայում Ադրբեջանն ավելի կթուլանար. «Բայց մենք դա էլ չօգտագործեցինք: Ինչ վերաբերում է 1994 թ-ին, երբ կնքվեց հրադադարի պայմանագիրը, ապա այդ ժամանակվա և ներկայիս Ադրբեջանի միջև սարերի և ձորերի տարբերություն կար: Եթե մենք այն ժամանակ գոնե ավելի խիստ դիրքերից հանդես գայինք և ասեինք, որ մենք հրադադար կկնքենք այն դեպքում, եթե Ադրբեջանը ճանաչի ԼՂՀ-ի անկախությունը՝ այդ պարագայում նույնպես բոլորովին այլ իրավիճակում կհայտնվեինք»,- ասում է Ա. Սարգսյանը:

Նա նաև նշեց, որ ինքը և իր համախոհները երբեք ոչ մի հարցում էլ համամիտ չեն եղել Լ.Տեր- Պետրոսյանի վարած ո՛չ ներքին, և ո՛չ էլ արտաքին քաղաքականության հետ և մշտապես բարձրաձայնել են այդ մասին: Բացի այդ, իրենց հաջողվել է նաև կանխել որոշ քայլեր, որոնք կրկին կարող էին թուլացնել Հայաստանի դիրքերը. «Ինչ վերաբերում է Ալիևի հետ համագործակցությանը, ապա ընդհակառակը նրանք պետք է ոչ թե համագործակցեին, այլ ամեն ինչ անեին, որ Ադրբեջանն ավելի թուլանա, որը ավելի լուրջ հետևանքների կհանգեցներ Ադրբեջանին: Այստեղ որևէ կասկած չկա»,- ասաց Ա.Գասպարյանը:

Նա նաև իր խոսքի վերջում նշեց, որ իրենք նույնպես բազում առիթներ են ունեցել բանակցել ադրբեջանական կողմի հետ և ադրբեջանցիները մշտապես էլ Լ. Տեր-Պետրոսյանի մասին մեծագույն հաճույքով են խոսել. «Նրանք միշտ էլ այն կարծիքին են եղել, որ ավելի լավ կլինի, որ Լ.Տեր-Պետրոսյանը վերադառնա իշխանության: Կարծում եմ՝ դա լավագույն գնահատականն է նրա մասին»,- եզրափակեց Ա. Գ. Սարգսյանը:

Ա. Գրիգորյան