ՊԵԿ-ը որևէ հաշվարկ չունի, թե որքան կանխավճար է հավաքագրում. Վ.Բոստանջյան

Տնտեսագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր Վարդան Բոստանջյանն Orer.am-ի հետ զրույցում, անդրադառնալով հարկային մարմինների կողմից տնտեսվարողներին կանխավճարներ վճարելու պարտադրանքին, նշեց, որ «Շահութահարկի մասին» և «Եկամտային հարկի մասին» ՀՀ օրենքների համաձայն, տնտեսվարողը կարող է միայն ու միայն իր ցանկությամբ ժամկետից շուտ կանխավճարներ վճարել՝ պայմանով, որ հետագայում իր պարտավորությունների հետ միասին դրանք կմարվեն:

«Հարկային մարմինը ժամկետից շուտ տնտեսվարողից գանձում կատարելու կամկանխավճար պարտադրելու իրավունք չունի, բայց քանի որ մեր երկրում հարկեր հավաքելը բավականին դժվար է, ուստի այդ «կամավոր» ասվածը, որպես այդպիսին, այդպես չի գործում, այլ որոշակիորեն պարտադրողական բնույնթ է կրում»,- ասաց Վ.Բոստանջյանը:

Խոսելով ՀՀ-ում գործող տնտեսվարող սուբյեկտների խնդիրների մասին՝ նա նշեց, որ սկզբում նրանց ստիպում են կանխավճարներ վճարել, սակայն հետագայում, երբ տնտեսվարողները  ցանկանում են իրենց կողմից վճարված կանխավճարները հաշվանցման միջոցով փոխանցել հետագա ամիսների հարկային պարտավորություները մարելու համար, ստիպված են լինում մեծագույն տառապանքների գնով այն իրականացնել:

«Այսօր հարկային մարմինները, տնտեսվարողների նկատմամբ գործադրելով ճնշման ամենատարբեր մեթոդները, ցանկացած ձևով տանում են նրանց փողերը դեպի բյուջե: Բայց նույն ՊԵԿ-ը որևէ հաշվարկ չունի, թե որքան կանխավճար էհավաքագրում: Այս իրավիճակը ո´չ երեկվա, ո´չ էլ երեկ չէ առաջին օրվա խնդիր է, այլ մեր անցած ողջ ժամանակահատվածում մեր խոցելի կողմերից մեկն է»,- ասում է Վ.Բոստանջյանը:

Նրա խոսքով՝ բյուջեն լցնելու համար հարկահավաքները դիմում են ցանկացած մեթոդի, այդ թվում՝ օրինական և ոչ օրինական մեթոդների, ուստի ոչ օրինականն իբր օրինական դարձնելու համար ասում են, թե կանխավճար են հավաքագրում «օրենքի շրջանակում»:

«Նման բան չկա և չի կարող լինել: Մեզ մոտ միայն կանխավճարների խնդիրը չէ:

Օրինակ՝  ԱԱՀ-ի մասով. հենց ՀՀ սահմանը հատում է բեռը, դեռ շրջանառություն չսկսած, տնտեսվարողը ստիպված է ավելացած արժեքի հարկ վճարել և այդ «կանխավճար» կոչեցյալը դրա տարատեսակներից մեկն է, որի նպատակն է պետբյուջեի գումարները մաքսիմալ արագությամբ հավաքագրել»,- ասում է Վ.Բոստանջյանը:

Խոսելով «կանխավճար», «գերավճար» բառերի շուրջ սկսված բառախաղի մասին՝ նա նշեց, որ սովորական հարցադրման ժամանակ մասնագետը հարցի բնույթից պետք է հասկանա, թե խոսքը կանխավճարի՞, թե՞ գերավճարի մասին է, իսկ ՊԵԿ-ի կողմից սկսած բառախաղը, նրա կարծիքով, հարցի պատասխանից խուսափելու նպատակ ունի, քանի որ ՊԵԿ-ը նման հարցադրման ո´չ պատրաստ է պատասխանել, ո´չ էլ կարող է.

«Կանխավճա՞ր, թե՞ գերավճար՝ նշանակում է, որ խոսքը հարկային մուտքերի մասին է և ընդհանուր տեքստով հասկանալի է, թե հարցն ինչի մասին է, բայց երբ անտառը մութ է լինում և այնտեղ ոչինչ կանոնակարգված չի լինում, ամենազանազան մանրուքը, նույնիսկ մեկ տառը, կարող է օգտագործվել ապակողմնորոշելու համար»,-ասում է Վ.Բոստանջյանը:

Խոսելով տնտեսվարողներին անհանգստացնող և նրանց «դռները թակող» հարկային տեսուչների մասին՝ նա  ասաց, որ հաճախտնտեսվարողները նրանցից ազատվելու համար են կանխավճարները վճարում:

«Մարդիկ հասկանալով, որ կանխավճար պարտադրելն անօրինական քայլ է, բայց նրանցից պրծնելու համար, իրենց կաշվից դուրս գալով, վճարում են, բայց դրանք հե՞տ կբերեն, թե՞ հետ չեն կարողանա բերել, հաշվանցում կանե՞ն, թե՞ չեն անի, ինչպես ասում են, «дело техники»: Եվ այդտեղ արդեն հարկային մարմինների կողմից որևէ «հուզվածություն» չկա, թե տնտեսվարողն իր կանխավճարը կկարողանա՞ հաշվանցում կատարել, թե՞ ոչ, թե՞ դրա հետևանքով մի օր աշխատանքը կդադարեցնի: Դա է պատճառը, որ մեզանում բազմաթիվ տնտեսվարող սուբյեկտներ հոգնում են այս իրավիճակից և դադարում են գործունեույթուն ծավալել»,- ասում է Վ.Բոստանջյանը:

Խոսելով Հայաստանում օրեցօր փակվող ու սնանկացող ընկերությունների մասին՝ տնտեսագիտության դոկտորը նշում է նաև, որ աշխարհում գոյություն ունի մեկ «ինստիտուտ» և բոլորովին էլ պետք  չէ ակադեմիաներ ավարտել դա հասկանալու համար:

«Գործունեություն ծավալելու պարագայում տնտեսվարողը պետք է մեկ բան ստանա՝ շահույթ, բայց ինչու է այնպես ստացվում, որ այդ շահույթ հետապնդողը թքում է ամեն ինչի վրա և դադարեցնում է գործունեություն ծավալել: Դա նշանակում է, որ նրան «խեղդում են»  և նա այլևս չի կարողանում շահույթ ստանալ»,- ասաց Վ.Բոստանջյանը:

Արմինե Գրիգորյան