Սքոտչ. ինչպե՞ս ստեղծվեց այդքան անհրաժեշտ կպչուն ժապավենը
Չափազանցություն չի լինի ասելը, որ ներկայումս գրեթե յուրաքանչյուր տանը կարելի է գտնել սքոտչ (կպչուն ժապավեն): Սակայն քչերը գիտեն, թե ինչպես է այն հայտնվել, և ով է դրա ստեղծողը: Իրականում սքոտչի ստեղծողը անգնահատելի գործ է կատարել: 1923 թվականին Ռիչարդ Դրյուն աշխատանքի է անցել Մինեսոտայի լեռնահանքային գործարանում (Minnesota Mining and Manufacturing)՝ որպես լաբորատոր տեխնիկ: Ընկերությունը արտադրել է հղկաթուղթ:
Դրյուի հետազոտության ոլորտը եղել է անջրանցիկ մակերեսներ ստանալը: Նոր տեսակի հղկաթուղթը, որը կոչվել էր «Wetordry», փորձարկումներ է անցել խանութներում և ավտոմեքենաների վերանորոգման կետերում, և այդ փորձարկումների պատասխանատուն եղել է Ռիչարդ Դրյուն:
Մի օր, գտնվելով արհեստանոցներից մեկում, Ռիչարդն սկսել է դիտարկել մեքենայի ներկման գործընթացը: Նա նկատել է, որ գծերը, որոնց միջոցով մեկ գույնը փոխարինվում է մյուսով, ստացվում են բավականին անհարթ:
Ներկարարի հետ այդ թեմայի շուրջ խոսելուց հետո նա խոստացել է, որ կմտածի, թե ինչպես շտկի այդ խնդիրը: Այդ պահից էլ սկսվել է սքոտչ ժապավենի պատմությունը: Հաջորդ անգամ ժամանելով ավտովերանորոգման կետ՝ Դրյուն իր հետ տարել է իր ստեղծած հատուկ կպչուն ժապավենը՝ փորձարկելու համար: Ներկման ժամանակ ժապավենը, որի լայնությունը 5 սմ էր, սկսել է պոկվել:
Դա պայմանավորված էր ժապավենի ստեղծման ժամանակ սոսինձի խնայողությամբ՝ սոսինձ ունեին միայն ժապավենի եզրերը: 1930 թվականին մշակված նախատիպային կպչուն ժապավենի փորձարկումը տվել է դրական արդյունք, աշխատանքը և ծախսված գումարները լիովին արդարացվել են:
Գոյություն ունի երկու վարկած, թե ինչու է պատմության ընթացքում կպչուն ժապավենը ստացել «սքոտչ ժապավեն» անվանումը: Ըստ առաջին վարկածի, այդ անվանումը ուղղակիորեն կապված է շոտլանդացիների հետ («սքոտչ» - շոտլանդական), իսկ ավելի ճիշտ՝ նրանց ժլատության հետ, որը բազմիցս նկարագրված է հին ժամանակների լեգենդներում:
Եթե հավատանք երկրորդ վարկածին, ապա ժապավենի անունը տվել է փորձարկող ներկարար վարպետը, երբ նկատել է, որ ժապավենը պոկվել է սոսնձի խնայողության պատճառով: Նա ընկերության ներկայացուցչին ասել է, որ կհայտնի իր շոտլանդացի (սքոտչ) շեֆին, որ ժապավենն ավելի կպչուն լինելու համար պետք է շատ սոսինձ լինի: Ենթադրաբար արտասանված այս արտահայտությունը հետագայում տվել է ժապավենի անունը` սքոտչ ժապավեն: Այդ անունն ի սկզբանե տրվել է թափանցիկ ժապավենին:
Արժե նշել, որ նաման ժապավենը 3М ընկերության ապրանքանիշ է (3М-ը Minnesota Mining and Manufacturing ընկերության ներկայիս անվանումն է): Ներկայումս հետխորհրդային տարածքում բոլոր կպչուն ժապավեններին անվանում են սքոտչ, քանի որ 3М ընկերությունը առաջինն է մտել այդ տարածք, և իր ապրանքանիշի «Սքոտչ» անվանումը դարձել է հասարակ անուն:
1932 թվականին Ռոբերտ Դրյուի գյուտը բարելավվել է Ջոն Բորդենի կողմից, նա կարողացել է կպչուն ժապավենի փաթույթին ավելացնել Կտրող սայր, որը հնարավորություն է տվել ավելի գործնական դարձնել ժապավենի օգտագործումը:
Սքոտչի տեսականին ժամանակի ընթացքում ավելացել է։ Այն արտադրվում է ոչ միայն թափանցիկ, այլ նաև գունավոր և տարբեր լայնության՝ նախկին ստանդարտ 2 դյույմի (5 սմ) փոխարեն։ Արտադրվում է նաև երկկողմանի սքոտչ, որը օգտագործվում է ամենատարբեր ոլորտներում։ Խոշոր ընկերություններն իրենց արտադրանքը փաթեթավորելու համար օգտագործում են հատուկ՝ իրենց լոգոտիպով սքոտչներ։
Կամո Խաչիկյան
